Defne
New member
Ermenice “Şerefe” Ne Demek? “Կենացդ” İfadesinin Anlamı ve Kültürel Arka Planı
Ermenice “Şerefe” ne demek? İlk bakışta basit, aslında oldukça katmanlı bir ifade
Bir dilde “şerefe” demeyi öğrenmek bana hep küçük ama anlamlı bir kültür kapısı açmak gibi geliyor. Çünkü masada kadeh kaldırırken söylenen tek bir kelime, bazen sözlükteki karşılığından çok daha fazlasını anlatıyor. Ermenice açısından da durum böyle. Türkçede günlük hayatta “şerefe” dediğimiz yerde Ermenicede en sık karşılaşılan ifadelerden biri «Կենացդ» (kenatsd / kenacʻd). Türkçeye kabaca “şerefe”, “sağlığına” veya bağlama göre “hayatına” şeklinde aktarılabiliyor. Güvenilir sözlük kaynaklarında da կենացդ doğrudan “cheers” ve “toast” anlamlarıyla veriliyor.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var: “Կենացդ” ifadesini yalnızca “Ermenicede şerefe = şu kelime” şeklinde ezberlemek, kelimenin kültürel anlamını biraz eksik bırakıyor. Çünkü կենաց (kenats) kelimesinin köken ve kullanım alanı “hayat” kavramıyla bağlantılı. Erivan’daki Ermeni Şarap Tarihi Müzesi’nin açıklamasına göre klasik Ermenicede kenats “hayat” anlamına gelirken, sonraki dönemlerde kadeh kaldırırken bir kişi veya şey için iyi dilekte bulunma anlamı kazanmıştır.
En temel karşılık: «Կենացդ»
Günlük ve anlaşılır bir karşılık arıyorsanız, Կենացդ! yazımı oldukça kullanışlıdır.
Latin harfleriyle yaklaşık olarak kenatsd şeklinde gösterilebilir. Ancak burada telaffuz konusunda küçük bir dikkat noktası var. Doğu Ermenicesi ve Batı Ermenicesi arasında sesletim farklılıkları bulunduğundan, internette “kenatsd”, “genatsd”, “kenacʻd” veya benzeri gösterimlerle karşılaşmak mümkündür. Wiktionary, Doğu Ermenicesi için yaklaşık /kenɑt͡sʰəd/, Batı Ermenicesi için ise farklı bir sesletim vermektedir. Dolayısıyla tek bir Latin harfli yazımı “tek doğru telaffuz” olarak görmek doğru olmaz.
Buradaki դ eki de dikkate değer. Kelimeyi sadece ezberlenmiş bir ünlem gibi düşünmek yerine, Ermenicedeki dilbilgisel yapıyı anlamaya çalıştığımızda ifadenin “senin...” anlamını taşıyan bir yapı olduğu görülüyor. Nitekim sözlük açıklamalarında կենացդ, կենաց kelimesinin ikinci tekil şahıs iyelik biçimi olarak gösteriliyor ve ünlem olarak kullanıldığında “cheers!” anlamına geldiği belirtiliyor.
Bu yüzden “şerefe” ile “Կենացդ!” arasında birebir sözlük eşitliği kurmak pratik açıdan doğru olsa da kültürel açıdan tam resmi vermiyor.
Kelimenin arkasındaki “hayat” fikri
Bence konunun en ilginç kısmı burada başlıyor. Ermeni Şarap Tarihi Müzesi'nin verdiği bilgilere göre klasik Ermenicede կենաց (kenats) “hayat” anlamıyla bağlantılıdır ve zaman içinde kadeh kaldırma sırasında dile getirilen iyi dileğe dönüşmüştür. Müze ayrıca Ermeni sözlükçü Eduard Aghayan'ın kenats kelimesini bir şölen veya ziyafet sırasında kişi ya da bir şey onuruna sunulan iyi dilek, kadeh konuşması ve sağlık dileği anlamlarında tanımladığını aktarıyor.
Bu ayrıntı, “Ermenice şerefe ne demek?” sorusunu basit bir çeviri sorusundan çıkarıp kültürel bir soruya dönüştürüyor.
Türkçedeki “şerefe” sözcüğünün günlük kullanımını düşünelim. Bir grup insan kadeh kaldırdığında, sözcüğün etimolojik geçmişini araştırmadan da ne yapılmak istendiğini anlarız: Birlikte içmek, bir kişiyi veya olayı kutlamak, iyi dilekte bulunmak. Ermenicedeki kenats kullanımında ise “hayat” ve “iyi dilek” bağlantısı daha görünür durumda.
Bu nedenle Կենացդ! için “şerefe!” demek doğrudur; fakat “hayatına!” veya “senin sağlığına!” fikrini de içinde taşıyabilecek bir ifade olduğunu bilmek, kelimeyi daha doğru anlamamızı sağlar.
“Կենաց” ile “Կենացդ” aynı şey mi?
Bu konuda internette kafa karışıklığı yaşanmasının bir nedeni, կենաց ve կենացդ biçimlerinin birlikte görülmesidir.
Կենաց (kenats) genel olarak “toast”, yani kadeh kaldırma sırasında söylenen iyi dilek veya kadeh konuşması anlamında kullanılır. Ermenice sözlük Bararan da kelimeyi ziyafet sırasında birinin veya bir şeyin onuruna sunulan iyi dilek ve “toast speech” anlamlarıyla açıklıyor.
Կենացդ (kenatsd) ise özellikle doğrudan bir kişiye yönelik “şerefe!” biçiminde karşımıza çıkabilir. Wiktionary bunu doğrudan “cheers!” şeklinde veriyor.
Dolayısıyla internette bir yerde Կենաց, başka bir yerde Կենացդ görürseniz bunların mutlaka birbiriyle çeliştiğini düşünmemek gerekir. Biri “toast/kadeh kaldırma” kavramını, diğeri ise doğrudan birine yöneltilen “şerefe” ifadesini öne çıkarabilir.
Daha uzun Ermenice kadeh kaldırma ifadeleri de var
“Şerefe” yalnızca tek kelimelik bir kalıp olmak zorunda değil. Ermenice kaynaklarda kişinin sağlığına, dostluğa veya belirli bir topluluğa yönelik daha uzun kadeh kaldırma ifadeleri de bulunuyor.
Örneğin ABD Kongre Kütüphanesi katalogunda yer alan Ermenice-İngilizce bir konuşma kitabında «Քո առողջության կենաց» ifadesi “To your health” şeklinde veriliyor. Aynı kaynakta “barış” ve “dostluk” için kadeh kaldırmaya yönelik örnekler de bulunuyor.
Bu önemli çünkü “şerefe” kelimesinin her durumda tek başına kullanılması gerektiği gibi bir izlenim yanlış olabilir. Bir kişiye, arkadaşlığa, sağlığa, topluluğa veya belirli bir olaya yönelik daha uzun bir kenats ifadesi de kurulabilir.
Üstelik Ermeni Şarap Tarihi Müzesi, kenatsachar gibi “kadeh konuşması” anlamına gelen türevlerden de söz ediyor. Bu da kadeh kaldırma geleneğinin yalnızca “bir kelime söyleyip içmekten” ibaret olmadığını gösteriyor.
Ermeni kültüründe kadeh kaldırmak neden yalnızca içki içmek değildir?
Ermenice “Şerefe” ne demek? İlk bakışta basit, aslında oldukça katmanlı bir ifade
Bir dilde “şerefe” demeyi öğrenmek bana hep küçük ama anlamlı bir kültür kapısı açmak gibi geliyor. Çünkü masada kadeh kaldırırken söylenen tek bir kelime, bazen sözlükteki karşılığından çok daha fazlasını anlatıyor. Ermenice açısından da durum böyle. Türkçede günlük hayatta “şerefe” dediğimiz yerde Ermenicede en sık karşılaşılan ifadelerden biri «Կենացդ» (kenatsd / kenacʻd). Türkçeye kabaca “şerefe”, “sağlığına” veya bağlama göre “hayatına” şeklinde aktarılabiliyor. Güvenilir sözlük kaynaklarında da կենացդ doğrudan “cheers” ve “toast” anlamlarıyla veriliyor.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var: “Կենացդ” ifadesini yalnızca “Ermenicede şerefe = şu kelime” şeklinde ezberlemek, kelimenin kültürel anlamını biraz eksik bırakıyor. Çünkü կենաց (kenats) kelimesinin köken ve kullanım alanı “hayat” kavramıyla bağlantılı. Erivan’daki Ermeni Şarap Tarihi Müzesi’nin açıklamasına göre klasik Ermenicede kenats “hayat” anlamına gelirken, sonraki dönemlerde kadeh kaldırırken bir kişi veya şey için iyi dilekte bulunma anlamı kazanmıştır.
En temel karşılık: «Կենացդ»
Günlük ve anlaşılır bir karşılık arıyorsanız, Կենացդ! yazımı oldukça kullanışlıdır.
Latin harfleriyle yaklaşık olarak kenatsd şeklinde gösterilebilir. Ancak burada telaffuz konusunda küçük bir dikkat noktası var. Doğu Ermenicesi ve Batı Ermenicesi arasında sesletim farklılıkları bulunduğundan, internette “kenatsd”, “genatsd”, “kenacʻd” veya benzeri gösterimlerle karşılaşmak mümkündür. Wiktionary, Doğu Ermenicesi için yaklaşık /kenɑt͡sʰəd/, Batı Ermenicesi için ise farklı bir sesletim vermektedir. Dolayısıyla tek bir Latin harfli yazımı “tek doğru telaffuz” olarak görmek doğru olmaz.
Buradaki դ eki de dikkate değer. Kelimeyi sadece ezberlenmiş bir ünlem gibi düşünmek yerine, Ermenicedeki dilbilgisel yapıyı anlamaya çalıştığımızda ifadenin “senin...” anlamını taşıyan bir yapı olduğu görülüyor. Nitekim sözlük açıklamalarında կենացդ, կենաց kelimesinin ikinci tekil şahıs iyelik biçimi olarak gösteriliyor ve ünlem olarak kullanıldığında “cheers!” anlamına geldiği belirtiliyor.
Bu yüzden “şerefe” ile “Կենացդ!” arasında birebir sözlük eşitliği kurmak pratik açıdan doğru olsa da kültürel açıdan tam resmi vermiyor.
Kelimenin arkasındaki “hayat” fikri
Bence konunun en ilginç kısmı burada başlıyor. Ermeni Şarap Tarihi Müzesi'nin verdiği bilgilere göre klasik Ermenicede կենաց (kenats) “hayat” anlamıyla bağlantılıdır ve zaman içinde kadeh kaldırma sırasında dile getirilen iyi dileğe dönüşmüştür. Müze ayrıca Ermeni sözlükçü Eduard Aghayan'ın kenats kelimesini bir şölen veya ziyafet sırasında kişi ya da bir şey onuruna sunulan iyi dilek, kadeh konuşması ve sağlık dileği anlamlarında tanımladığını aktarıyor.
Bu ayrıntı, “Ermenice şerefe ne demek?” sorusunu basit bir çeviri sorusundan çıkarıp kültürel bir soruya dönüştürüyor.
Türkçedeki “şerefe” sözcüğünün günlük kullanımını düşünelim. Bir grup insan kadeh kaldırdığında, sözcüğün etimolojik geçmişini araştırmadan da ne yapılmak istendiğini anlarız: Birlikte içmek, bir kişiyi veya olayı kutlamak, iyi dilekte bulunmak. Ermenicedeki kenats kullanımında ise “hayat” ve “iyi dilek” bağlantısı daha görünür durumda.
Bu nedenle Կենացդ! için “şerefe!” demek doğrudur; fakat “hayatına!” veya “senin sağlığına!” fikrini de içinde taşıyabilecek bir ifade olduğunu bilmek, kelimeyi daha doğru anlamamızı sağlar.
“Կենաց” ile “Կենացդ” aynı şey mi?
Bu konuda internette kafa karışıklığı yaşanmasının bir nedeni, կենաց ve կենացդ biçimlerinin birlikte görülmesidir.
Կենաց (kenats) genel olarak “toast”, yani kadeh kaldırma sırasında söylenen iyi dilek veya kadeh konuşması anlamında kullanılır. Ermenice sözlük Bararan da kelimeyi ziyafet sırasında birinin veya bir şeyin onuruna sunulan iyi dilek ve “toast speech” anlamlarıyla açıklıyor.
Կենացդ (kenatsd) ise özellikle doğrudan bir kişiye yönelik “şerefe!” biçiminde karşımıza çıkabilir. Wiktionary bunu doğrudan “cheers!” şeklinde veriyor.
Dolayısıyla internette bir yerde Կենաց, başka bir yerde Կենացդ görürseniz bunların mutlaka birbiriyle çeliştiğini düşünmemek gerekir. Biri “toast/kadeh kaldırma” kavramını, diğeri ise doğrudan birine yöneltilen “şerefe” ifadesini öne çıkarabilir.
Daha uzun Ermenice kadeh kaldırma ifadeleri de var
“Şerefe” yalnızca tek kelimelik bir kalıp olmak zorunda değil. Ermenice kaynaklarda kişinin sağlığına, dostluğa veya belirli bir topluluğa yönelik daha uzun kadeh kaldırma ifadeleri de bulunuyor.
Örneğin ABD Kongre Kütüphanesi katalogunda yer alan Ermenice-İngilizce bir konuşma kitabında «Քո առողջության կենաց» ifadesi “To your health” şeklinde veriliyor. Aynı kaynakta “barış” ve “dostluk” için kadeh kaldırmaya yönelik örnekler de bulunuyor.
Bu önemli çünkü “şerefe” kelimesinin her durumda tek başına kullanılması gerektiği gibi bir izlenim yanlış olabilir. Bir kişiye, arkadaşlığa, sağlığa, topluluğa veya belirli bir olaya yönelik daha uzun bir kenats ifadesi de kurulabilir.
Üstelik Ermeni Şarap Tarihi Müzesi, kenatsachar gibi “kadeh konuşması” anlamına gelen türevlerden de söz ediyor. Bu da kadeh kaldırma geleneğinin yalnızca “bir kelime söyleyip içmekten” ibaret olmadığını gösteriyor.
Ermeni kültüründe kadeh kaldırmak neden yalnızca içki içmek değildir?