Sakarya'da deprem riski var mı ?

Defne

New member
Sakarya'da Deprem Riski Var mı? 1999'un Acı Tecrübesi, Zemin Gerçeği ve Bugün Yapılması Gerekenler

1. Sakarya'da Deprem Konusunu Neden Ciddiye Almalıyız?

Sakarya'da deprem riskini konuşurken bence önce kendimize dürüst bir soru sormalıyız: Gerçekten depreme hazırlıklı mıyız, yoksa yalnızca deprem olduğunda mı bu konuyu hatırlıyoruz? Bu soruyu sormak bile insanın içini biraz burkuyor. Çünkü deprem, bizim için uzak bir ihtimalden ibaret değil. 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi ve 12 Kasım 1999 Düzce Depremi, Sakarya'nın hafızasında derin izler bıraktı.

Kendi adıma, bir binanın önünden geçerken yalnızca dış görünüşüne bakarak güvenli olup olmadığını anlayamamanın ne kadar önemli bir mesele olduğunu düşünüyorum. Yeni boyanmış bir cephe, bakımlı bir merdiven veya gösterişli bir giriş, binanın deprem karşısındaki dayanıklılığını kanıtlamaz. Üstelik günlük hayatın telaşı içinde bu konuyu ertelemek oldukça kolaydır. İnsan işe gider, çocuklarını okula bırakır, evinin kirasını öder ve hayatına devam eder. Deprem riski ise bütün bu gündelik sorumlulukların arkasında bekler.

Burada amacım Sakarya'da yaşayanları korkutmak değil. Tam tersine, korkuya dayanmayan, bilimsel verilere ve somut önlemlere dayanan bir tartışma başlatmak istiyorum. Çünkü deprem tehlikesini kabul etmek başka, bu tehlikeyi yönetmek başka bir şeydir.

2. Sakarya'da Deprem Riski Gerçek mi? Bilimsel Veriler Ne Söylüyor?

Kısa cevap: Evet, Sakarya önemli bir deprem tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bunun temel nedenlerinden biri, Kuzey Anadolu Fay Zonu'na yakın konumudur.

Sakarya Üniversitesi Afet Yönetim Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin 1999 depremlerini değerlendiren çalışmasında, 17 Ağustos İzmit-Adapazarı depremi ile 12 Kasım Düzce depreminin Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde meydana geldiği ve Marmara Bölgesi'ndeki fay sisteminin önemli bir deprem tehlikesi oluşturduğu belirtiliyor. Aynı değerlendirmede, bölgenin son 1600 yıllık geçmişinde büyüklüğü 6,8 ve üzerinde olan çok sayıda deprem yaşandığına dikkat çekiliyor.

Kaynak: Sakarya Üniversitesi Afet Yönetim Uygulama ve Araştırma Merkezi, 1999 depremleri üzerine değerlendirme.

Bu bilgiler bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Sakarya'nın deprem tehlikesi yalnızca güncel söylentilerden veya sosyal medyada yayılan tahminlerden kaynaklanmıyor. Bölgenin tektonik yapısı ve tarihsel deprem geçmişi, bilimsel araştırmalarla ortaya konmuş durumda.

Ancak burada kritik bir ayrım yapmamız gerekiyor. Deprem tehlikesinin bulunması, belirli bir gün veya saatte mutlaka büyük bir deprem olacağı anlamına gelmez. Bilim insanları fayların davranışını, geçmiş depremleri, yer hareketlerini ve olasılıkları inceleyebilir; fakat bugün itibarıyla belirli bir tarihte, saatte ve kesin büyüklükte deprem olacağını güvenilir biçimde söylemek mümkün değildir.

Dolayısıyla internette gördüğümüz "Sakarya'da şu tarihte büyük deprem olacak" türündeki iddialara temkinli yaklaşmalıyız. Bunları paylaşmadan önce kaynağına, bilimsel dayanağına ve ilgili kurumların açıklamalarına bakmalıyız.

AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası bu konuda başvurulabilecek temel resmî kaynaklardan biridir. Harita, 18 Mart 2018'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir. Haritaya AFAD'ın resmî sayfasından ulaşılabilir.

Önemli bir ayrıntı da şu: Eski deprem bölgeleri haritasındaki sınıflandırmalarla yeni tehlike haritasını aynı şeymiş gibi değerlendirmemek gerekir. Yeni harita, yer hareketi tehlikesini farklı parametrelerle gösterir. Bir ilçenin veya mahallenin gerçek riskini değerlendirirken de yalnızca haritadaki renge bakmak yeterli değildir.

3. Sakarya'da Asıl Sorunlardan Biri: Zemin Yapısı

Sakarya'yı değerlendirirken yalnızca fay hatlarına odaklanmak, meselenin önemli bir bölümünü gözden kaçırmak demektir. Çünkü deprem sırasında ortaya çıkabilecek hasarın boyutunu belirleyen unsurlardan biri de zeminin özellikleridir.

Özellikle Adapazarı Ovası'nda bulunan bazı alanlarda alüvyon zeminler ve yeraltı suyu koşulları önem taşır. Uygun olmayan koşullarda, deprem sırasında zeminin taşıma davranışı değişebilir ve sıvılaşma meydana gelebilir. Sıvılaşma, suya doygun ve gevşek taneli zeminlerin sarsıntı sırasında dayanımını kaybederek yapıları destekleme kabiliyetinin azalmasıdır.

Bunun sonucunda binalarda oturma, eğilme, dönme ve temel hasarları ortaya çıkabilir. Yani bir yapı yalnızca deprem dalgalarının etkisiyle değil, üzerinde bulunduğu zeminin davranışı nedeniyle de zarar görebilir.

Bu konuda Sakarya Üniversitesi'nin akademik arşivinde bulunan çalışmalar dikkat çekicidir. A. Bengü Sünbül'ün 2004 tarihli yüksek lisans tezi, 17 Ağustos 1999 depreminden sonra Adapazarı şehir merkezinde gözlenen sıvılaşma olaylarını ve bunların yapılarda oluşturduğu ağır hasarları ele almaktadır.

Ayrıca Kayacı, Silahtar ve Dolmaz'ın 2018 yılında Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi'nde yayımlanan araştırmasında Arifiye ilçesinin zemin özellikleri incelenmiş ve olası sıvılaşma alanlarının belirlenmesi amacıyla saha ölçümleri yapılmıştır.

Kaynaklar:

- Sakarya Üniversitesi akademik arşivi: Adapazarı zeminlerinde sıvılaşma

- Sakarya Üniversitesi Dergisi: Arifiye'de zemin özellikleri ve sıvılaşma potansiyeli

Bu araştırmalardan çıkarılması gereken sonuç, Sakarya'nın her noktasının aynı ölçüde tehlikeli olduğu değildir. Tam tersine, zemin özelliklerinin yerel ölçekte değişebildiğini ve mahalleler, hatta aynı mahalledeki parseller arasında bile farklılıklar bulunabileceğini gösterir.

Bu nedenle "Sakarya'nın zemini kötü" veya "Bizim mahallede zemin sağlam" gibi genel ifadeler tek başına yeterli değildir. Bir arazinin gerçek koşullarını anlamak için jeoteknik etütlere ve uygun mühendislik değerlendirmelerine ihtiyaç vardır.

Burada belediyelere, yapı denetim kuruluşlarına, müteahhitlere ve ilgili meslek odalarına önemli görevler düşüyor. Zemin etüdünün yalnızca ruhsat işlemlerini tamamlamak için hazırlanan bir belgeye dönüşmemesi gerekir. Araştırma sonuçlarının projeye doğru aktarılması ve sahada uygulanması en az etüdün yapılması kadar önemlidir.

Yazma

4. Binaların Yaşı mı Önemli, Yapım Kalitesi mi?

Sakarya'da deprem riskini konuşurken en sık karşılaştığımız sorulardan biri şu: Eski binalar mı daha tehlikeli, yoksa yeni binalar da risk taşıyor mu?

Bence bu sorunun tek kelimelik bir cevabı yok. Binanın yaşı önemli bir göstergedir ancak tek başına güvenlik ölçütü değildir. Yapım yılı, kullanılan malzemeler, taşıyıcı sistem, beton ve donatı kalitesi, temel tasarımı, zemin koşulları, projeye uygunluk ve zaman içinde yapılan değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir.

1999 öncesinde yapılmış bir binanın ayrıntılı incelenmesi özellikle önemlidir. Bununla birlikte, yeni yapılmış bir binanın yalnızca yeni olduğu için güvenli kabul edilmesi de doğru değildir. Projeye aykırı imalat, denetim eksikliği veya mühendislik hataları yeni yapılarda da sorun yaratabilir.

AFAD'ın açıkladığı Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018, deprem etkilerinin hesaplanması ve yapıların tasarlanması açısından temel düzenlemelerden biridir. Fakat bir yönetmeliğin yürürlükte olması, her binanın otomatik olarak yönetmeliğe uygun inşa edildiği anlamına gelmez.

Bu noktada eleştirel düşünmek gerekiyor. Bir binanın girişine asılan reklam tabelası, müteahhidin güvence veren açıklaması veya emlak ilanındaki "depreme dayanıklı" ifadesi teknik raporun yerini tutamaz.

Ev alırken ya da kiralarken mümkün olduğunda şu soruların cevaplarını araştırmalıyız:

- Binanın yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi mevcut mu?

- Yapı hangi tarihte ve hangi yönetmelik koşullarında inşa edilmiş?

- Binada daha önce hasar tespiti yapılmış mı?

- Taşıyıcı kolon veya kirişlerde izinsiz değişiklik gerçekleştirilmiş mi?

- Yapı için uzmanlarca hazırlanmış bir performans değerlendirmesi bulunuyor mu?

- Binanın oturduğu zemine ilişkin jeoteknik bilgiler mevcut mu?

Bu soruların cevapları tek başına kesin güvenlik garantisi sağlamaz. Ancak doğru bir incelemeye nereden başlanacağını gösterir. Özellikle eski binalarda, gözle yapılan değerlendirme yerine yetkin inşaat ve deprem mühendislerinin teknik incelemesine başvurulmalıdır.

5. Sakarya'da Hangi İlçeler Daha Riskli?

Bu konu forumlarda sıkça tartışılıyor. Adapazarı, Serdivan, Arifiye, Akyazı, Hendek, Geyve ve diğer ilçeler hakkında zaman zaman kesin hükümlerle karşılaşabiliyoruz. Fakat yalnızca ilçe adına bakarak bir binanın ne kadar tehlikeli olduğunu söylemek bilimsel açıdan doğru değildir.

Adapazarı Ovası'ndaki zemin koşulları, Arifiye'de yapılan zemin araştırmaları ve Sakarya'nın farklı kesimlerinde bulunan jeolojik birimler, yerel özelliklerin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Öte yandan, bir ilçede sağlam zeminli alanların bulunması o ilçedeki bütün binaların güvenli olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde, zemin koşulları bakımından sorunlu bir alanda mühendislik önlemleriyle güvenli yapılaşma mümkün olabilir; bunun koşulları ayrıca incelenmelidir.

Bu nedenle ilçeleri basitçe "güvenli" ve "güvensiz" diye sıralamak yerine, mahalle ve parsel ölçeğindeki verileri incelemek daha anlamlıdır.

Sakarya'da ev arayan birinin sadece kira fiyatına, ulaşım kolaylığına ve sosyal olanaklara bakması yeterli değil. Zemin koşulları, binanın teknik durumu ve çevredeki acil durum altyapısı da kararın bir parçası olmalı.
 
Üst