Ama başka bir sorun ortaya çıktı:
Bu kez de insanlardan sürekli “iyi hissetmeleri” beklenmeye başlandı.
Sosyal medya, kariyer baskısı ve sürekli karşılaştırma kültürü, insanın kendisini başkalarının hayatlarıyla kıyaslamasını kolaylaştırdı.
Kaan bir gün şöyle dedi:
“Eskiden başarısız olmaktan korkuyordum. Şimdi başkalarının benden daha başarılı görünmesinden korkuyorum.”
Bence bu cümle çağımızın psikolojik atmosferini anlamak açısından oldukça çarpıcıydı.
Derya'nın Fark Ettiği Ayrıntı
Derya ise Kaan'ın davranışlarına başka bir açıdan bakıyordu.
“Sen hep gelecekteki Kaan'ı kurtarmaya çalışıyorsun,” dedi.
Kaan güldü.
“Bu kötü bir şey mi?”
“Her zaman değil. Ama bugünkü Kaan'ı unutuyorsun.”
Bu konuşmadan sonra Kaan küçük bir deney yapmaya karar verdi.
Kaygı geldiğinde hemen çözüm üretmek yerine önce onu tanımlayacaktı.
“Şu anda ne hissediyorum?”
“Bu düşüncenin kanıtı ne?”
“Gerçekten bir tehlike mi var, yoksa zihnim bir ihtimali mi büyütüyor?”
“Şu anda kontrol edebileceğim ne var?”
Bunlar basit sorular gibi görünüyordu ama Kaan için önemli bir fark yarattı.
Çünkü kaygıyı ortadan kaldırmaya çalışmak yerine onunla arasına küçük bir mesafe koymaya başlamıştı.
Derya da kendi tarafında bir şey öğrendi.
Her duyguyu uzun uzun konuşmanın her zaman çözüm olmadığını fark etti.
Bazen Kaan'ın ihtiyacı gerçekten bir plan yapmaktı.
Örneğin iş yerindeki belirsiz bir proje konusunda Derya onun duygularını dinledi, ardından Kaan'ın birlikte bir görev listesi oluşturmasına yardım etti.
İkisi de diğerinin yönteminin değerini görmeye başlamıştı.
Peki Nevroz Nerede Başlıyor?
Belki de asıl soru burada.
Hepimiz zaman zaman kaygılanıyoruz.
Hepimiz bazı şeyleri fazla düşünüyoruz.
Hepimiz zaman zaman geçmişte yaptığımız bir konuşmayı zihnimizde tekrar ediyoruz.
Bunların varlığı tek başına psikolojik bir hastalık anlamına gelmez.
Sorun, bu yaşantıların yoğunluğu, sürekliliği ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğiyle daha yakından ilgilidir.
Bir kişi sürekli korkuları nedeniyle dışarı çıkamıyorsa, yoğun kaygı nedeniyle işini veya eğitimini sürdüremiyorsa, takıntılı düşünceler ve davranışlar günlük yaşamını ciddi biçimde kaplıyorsa ya da sıkıntısı uzun süre devam ediyorsa profesyonel değerlendirme almak önemlidir.
Psikolojik sorunlarda kendi kendine tanı koymak yerine psikolog veya psikiyatrist tarafından kapsamlı değerlendirme yapılması daha güvenlidir.
Çünkü aynı görünen belirti farklı nedenlerden kaynaklanabilir.
Kalp çarpıntısı yalnızca kaygıyla ilişkili olmayabilir.
Uyku sorunlarının farklı fiziksel veya psikolojik nedenleri olabilir.
Sürekli düşünmenin altında kaygı, depresyon, obsesif belirtiler, stres veya başka durumlar bulunabilir.
Bu nedenle “Ben nevroz oldum” demek yerine “Yaşadığım şey nedir ve hayatımı nasıl etkiliyor?” sorusu çok daha anlamlıdır.
Kaan'ın Son Konuşması
Aradan aylar geçti.
Kaan'ın bütün kaygıları yok olmadı.
Aslında bence hikâyenin en gerçekçi tarafı da buydu.
Bir insan psikolojik destek aldığında veya kendini anlamaya başladığında hayatındaki bütün endişelerin sihirli biçimde ortadan kalkması gerekmiyor.
Kaan hâlâ zaman zaman geleceği fazla düşünüyordu.
Fakat artık bir fark vardı.
Bir akşam bana:
“Eskiden kaygılanınca onun doğru olduğunu sanıyordum,” dedi.
“Şimdi?”
“Şimdi bunun sadece zihnimin ürettiği bir alarm olabileceğini düşünüyorum.”
Sonra gülümsedi.
“Bazen gerçekten alarm oluyor tabii.”
İkimiz de güldük.
Çünkü psikolojik olgunluk belki de hiçbir zaman kaygılanmamak değildi.
Kaygının geldiğini fark edip onunla ne yapacağını öğrenebilmekti.
Belki Asıl Hikâye Bizimkidir
Nevroz kelimesinin tarihsel anlamı değişti. Psikoloji geliştikçe eski kavramların bir bölümü terk edildi, bir bölümü yeniden yorumlandı. Bugün ruh sağlığı alanında çok daha ayrıntılı tanı kategorileri ve bilimsel değerlendirme yöntemleri bulunuyor.
Fakat kavramın tarihinden geriye kalan önemli bir soru var:
İnsan neden bazen kendi zihninin içinde mücadele eder?
Belki bu sorunun cevabı yalnızca bireyin geçmişinde değildir.
Ailesinde olabilir.
Çalışma koşullarında olabilir.
Toplumun başarıdan ne anladığında olabilir.
Çocukken öğrendiği duyguları ifade etme biçiminde olabilir.
Bazen de bunların birkaçının aynı anda etkisi vardır.
Kaan'ın stratejik yaklaşımı bize plan yapmanın değerini gösterdi.
Derya'nın ilişkisel yaklaşımı ise anlaşılmanın ve duygulara alan açmanın önemini hatırlattı.
İkisinden birini diğerine üstün görmek yerine, insanın farklı durumlarda farklı baş etme yollarına ihtiyaç duyabileceğini görmek daha gerçekçi.
Üstelik bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklinde kesin kalıplara dönüştürmemek gerekiyor. İnsan davranışı biyoloji kadar öğrenme, kültür, kişilik, aile ve yaşam deneyimleriyle de şekillenir.
Belki de psikolojik nevrozu anlamaya çalışırken kendimize şu soruyu sormak daha faydalı:
“Bende bir sorun mu var?”
yerine,
“Zihnim şu anda bana ne anlatmaya çalışıyor ve bu anlatı hayatımı ne kadar yönetiyor?”
Çünkü bazen zihnimiz gerçekten bizi tehlikeden korumaya çalışır.
Bazen ise artık var olmayan bir tehlikenin alarmını çalmaya devam eder.
Ve belki iyileşme, alarmı zorla susturmak değil; önce sesini tanımayı öğrenmektir.
Sizce insanı daha çok yoran şey gerçek bir sorunla karşılaşmak mı, yoksa henüz gerçekleşmemiş onlarca ihtimali zihninde defalarca yaşamış olmak mı?
Bu kez de insanlardan sürekli “iyi hissetmeleri” beklenmeye başlandı.
Sosyal medya, kariyer baskısı ve sürekli karşılaştırma kültürü, insanın kendisini başkalarının hayatlarıyla kıyaslamasını kolaylaştırdı.
Kaan bir gün şöyle dedi:
“Eskiden başarısız olmaktan korkuyordum. Şimdi başkalarının benden daha başarılı görünmesinden korkuyorum.”
Bence bu cümle çağımızın psikolojik atmosferini anlamak açısından oldukça çarpıcıydı.
Derya'nın Fark Ettiği Ayrıntı
Derya ise Kaan'ın davranışlarına başka bir açıdan bakıyordu.
“Sen hep gelecekteki Kaan'ı kurtarmaya çalışıyorsun,” dedi.
Kaan güldü.
“Bu kötü bir şey mi?”
“Her zaman değil. Ama bugünkü Kaan'ı unutuyorsun.”
Bu konuşmadan sonra Kaan küçük bir deney yapmaya karar verdi.
Kaygı geldiğinde hemen çözüm üretmek yerine önce onu tanımlayacaktı.
“Şu anda ne hissediyorum?”
“Bu düşüncenin kanıtı ne?”
“Gerçekten bir tehlike mi var, yoksa zihnim bir ihtimali mi büyütüyor?”
“Şu anda kontrol edebileceğim ne var?”
Bunlar basit sorular gibi görünüyordu ama Kaan için önemli bir fark yarattı.
Çünkü kaygıyı ortadan kaldırmaya çalışmak yerine onunla arasına küçük bir mesafe koymaya başlamıştı.
Derya da kendi tarafında bir şey öğrendi.
Her duyguyu uzun uzun konuşmanın her zaman çözüm olmadığını fark etti.
Bazen Kaan'ın ihtiyacı gerçekten bir plan yapmaktı.
Örneğin iş yerindeki belirsiz bir proje konusunda Derya onun duygularını dinledi, ardından Kaan'ın birlikte bir görev listesi oluşturmasına yardım etti.
İkisi de diğerinin yönteminin değerini görmeye başlamıştı.
Peki Nevroz Nerede Başlıyor?
Belki de asıl soru burada.
Hepimiz zaman zaman kaygılanıyoruz.
Hepimiz bazı şeyleri fazla düşünüyoruz.
Hepimiz zaman zaman geçmişte yaptığımız bir konuşmayı zihnimizde tekrar ediyoruz.
Bunların varlığı tek başına psikolojik bir hastalık anlamına gelmez.
Sorun, bu yaşantıların yoğunluğu, sürekliliği ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğiyle daha yakından ilgilidir.
Bir kişi sürekli korkuları nedeniyle dışarı çıkamıyorsa, yoğun kaygı nedeniyle işini veya eğitimini sürdüremiyorsa, takıntılı düşünceler ve davranışlar günlük yaşamını ciddi biçimde kaplıyorsa ya da sıkıntısı uzun süre devam ediyorsa profesyonel değerlendirme almak önemlidir.
Psikolojik sorunlarda kendi kendine tanı koymak yerine psikolog veya psikiyatrist tarafından kapsamlı değerlendirme yapılması daha güvenlidir.
Çünkü aynı görünen belirti farklı nedenlerden kaynaklanabilir.
Kalp çarpıntısı yalnızca kaygıyla ilişkili olmayabilir.
Uyku sorunlarının farklı fiziksel veya psikolojik nedenleri olabilir.
Sürekli düşünmenin altında kaygı, depresyon, obsesif belirtiler, stres veya başka durumlar bulunabilir.
Bu nedenle “Ben nevroz oldum” demek yerine “Yaşadığım şey nedir ve hayatımı nasıl etkiliyor?” sorusu çok daha anlamlıdır.
Kaan'ın Son Konuşması
Aradan aylar geçti.
Kaan'ın bütün kaygıları yok olmadı.
Aslında bence hikâyenin en gerçekçi tarafı da buydu.
Bir insan psikolojik destek aldığında veya kendini anlamaya başladığında hayatındaki bütün endişelerin sihirli biçimde ortadan kalkması gerekmiyor.
Kaan hâlâ zaman zaman geleceği fazla düşünüyordu.
Fakat artık bir fark vardı.
Bir akşam bana:
“Eskiden kaygılanınca onun doğru olduğunu sanıyordum,” dedi.
“Şimdi?”
“Şimdi bunun sadece zihnimin ürettiği bir alarm olabileceğini düşünüyorum.”
Sonra gülümsedi.
“Bazen gerçekten alarm oluyor tabii.”
İkimiz de güldük.
Çünkü psikolojik olgunluk belki de hiçbir zaman kaygılanmamak değildi.
Kaygının geldiğini fark edip onunla ne yapacağını öğrenebilmekti.
Belki Asıl Hikâye Bizimkidir
Nevroz kelimesinin tarihsel anlamı değişti. Psikoloji geliştikçe eski kavramların bir bölümü terk edildi, bir bölümü yeniden yorumlandı. Bugün ruh sağlığı alanında çok daha ayrıntılı tanı kategorileri ve bilimsel değerlendirme yöntemleri bulunuyor.
Fakat kavramın tarihinden geriye kalan önemli bir soru var:
İnsan neden bazen kendi zihninin içinde mücadele eder?
Belki bu sorunun cevabı yalnızca bireyin geçmişinde değildir.
Ailesinde olabilir.
Çalışma koşullarında olabilir.
Toplumun başarıdan ne anladığında olabilir.
Çocukken öğrendiği duyguları ifade etme biçiminde olabilir.
Bazen de bunların birkaçının aynı anda etkisi vardır.
Kaan'ın stratejik yaklaşımı bize plan yapmanın değerini gösterdi.
Derya'nın ilişkisel yaklaşımı ise anlaşılmanın ve duygulara alan açmanın önemini hatırlattı.
İkisinden birini diğerine üstün görmek yerine, insanın farklı durumlarda farklı baş etme yollarına ihtiyaç duyabileceğini görmek daha gerçekçi.
Üstelik bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklinde kesin kalıplara dönüştürmemek gerekiyor. İnsan davranışı biyoloji kadar öğrenme, kültür, kişilik, aile ve yaşam deneyimleriyle de şekillenir.
Belki de psikolojik nevrozu anlamaya çalışırken kendimize şu soruyu sormak daha faydalı:
“Bende bir sorun mu var?”
yerine,
“Zihnim şu anda bana ne anlatmaya çalışıyor ve bu anlatı hayatımı ne kadar yönetiyor?”
Çünkü bazen zihnimiz gerçekten bizi tehlikeden korumaya çalışır.
Bazen ise artık var olmayan bir tehlikenin alarmını çalmaya devam eder.
Ve belki iyileşme, alarmı zorla susturmak değil; önce sesini tanımayı öğrenmektir.
Sizce insanı daha çok yoran şey gerçek bir sorunla karşılaşmak mı, yoksa henüz gerçekleşmemiş onlarca ihtimali zihninde defalarca yaşamış olmak mı?